Connect with us
Sitemiz yenilendi!

Dersim News, Dersim Haber, Dersim, Tunceli Haber, Dersim Haber Sitesi, Dersim Haberleri, Tunceli Haberleri,Dersim 38, Kırmancki, Zazaca, Dersimce, Alevi Haberleri, Pülümür, Hozat, Ovacık, Mazgirt, Nazımiye, Çemişgezek, Haber,Alevi Haber, Alevi Haberleri,

Kırmancki Yok OlmaTehlikesi Altında!

Haberler

Kırmancki Yok OlmaTehlikesi Altında!

Anadolu ve Mezopotamya toprağında 18 dil için tehlike çanları çalıyor. Bu diller arasında anadilimiz Kırmancki de var…

 

Dersimnews.com–  Bir zamanlar yüzlerce dilin konuşulduğu Anadolu ve Mezopotamya’da şimdi 18 dil için tehlike çanları çalıyor. Bu diller arasında Dersimlilerin anadili Kırmancki de var.

Dünya’da Kaybolan Dillerin 18 Tanesi Türkiye’de

Anadolu ve Mezopotamya toprağında Zazaca/Kırmançki dili dışında 17 dil tehlike çanları çalıyor. O diller, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün Tehlike Altındaki Diller Dünya Atlası yenilendi. Daha önce 1996 ve 2001 yıllarında yayınlanan atlasın Mart 2013 versiyonunda dünyanın dört bir yanından 2 bin 500’den fazla dil yer alıyor. Bu dillerden 18 tanesi de Türkiye’de bulunuyor.

Atlasta yer alan diller beş farklı kategoride değerlendiriliyor:


1- Kırılgan: Çocukların çoğu bu dilleri konuşuyor ancak genellikle sadece evlerinde aileleriyle kullanabiliyorlar.


2- Kesinlikle tehlikede: Çocuklar bu dilleri artık evde anadil olarak öğrenmiyor.

3- Ağır tehlikede: Aile büyükleri ya da yaşlı nesillerin konuştuğu diller. Ebeveynler dilleri anlasa da çocuklarıyla ya da kendi aralarında konuşurken kullanmıyorlar.

4- Ciddi tehlikede: Dili konuşan en genç bireyler büyük ebeveynler ve daha yaşlı nesiller. Onlar da dile tam hakim değil.

5- Yok olmuş diller: Dili konuşan son kişi de hayatını kaybetmiş. Dile sadece yazılı kaynaklardan ulaşılabiliyor.

Anadilimiz Kırmancki bu “kırılgan” diller kategorisinde yer alıyor. Kırmancki diline sahip çıkılmazsa 20 yıl sonra yok olacağı tahmin ediliyor..

Dilin ismi: Abhazca

Durumu: Kırılgan
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Farklı tahminlere göre 125 bin
Bölgeler: Abhazya, Türkiye, Rusya Federasyonu, Gürcistan, Ortadoğu ve Batı Avrupa’daki diaspora toplulukları
Konuşulduğu ülkeler: Gürcistan, Rusya Federasyonu, Türkiye

Dilin ismi: Abazaca
Diğer isimleri: Tapanta
Durumu: Kesinlikle tehlikede
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: 2002 Schulz tahminlerine göre 31 bin
Bölgeler: Rusya Federasyonu’nda Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nin bazı yerleri
Konuşulduğu ülkeler: Rusya Federasyonu, Türkiye

Dilin ismi: Adığece
Diğer isimleri: Adıgece, Batı Çerkesçe

Durumu: Kırılgan
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Farklı tahminlerin ortalaması 300 bin
Bölgeler: Rusya Federasyonu’nda Adige Cumhuriyeti ve komşu bölgeler, Türkiye, Ortadoğu ve Batı Avrupa’daki diaspora toplulukları
Konuşulduğu ülkeler: Irak, İsrail, Makedonya, Rusya, Suriye, Türkiye, Ürdün.

Dilin ismi: Kapadokya Yunancası 

Diğer isimleri: Ürgüpçe, Anadolu Yunancası
Durumu: Yok olmuş
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Bilinmiyor (2005 yılında Mark Janse ve Dimitris Papazachariou Yunanistan’ın kuzey ve orta kesimlerinde halen bu dili konuşan kişiler olduğunu keşfedene kadar dili konuşan kimse olmadığını düşünülüyordu.) 
Bölgeler: Nüfus mübadeleleri öncesinde Kapadokya, Konya’nın Sille, Kayseri’nin Faraşa köyü ve komşu köyler
Konuşulduğu ülkeler: Türkiye

Dilin ismi: Gagavuzca (Güney Balkan) 

Durumu: Ağır tehlikede.
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Elde veri yok
Bölgeler: Makedonya’nın güneydoğusunda Strumica, Yunanistan’ın kuzeydoğusunda Evros (Meriç) bölgesi, Edirne’nin Surguç bölgesi
Konuşulduğu ülkeler: Makedonya, Türkiye, Yunanistan

Dilin ismi: Hertevince
Diğer isimleri: Hertevin
Durumu: Ciddi tehlikede 
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Bin 
Bölgeler: Siirt’in Pervari ilçesi yakınlarında bulunan Hertevin köyü (Bugün konuşanların neredeyse tamamı yurtdışında yaşıyor, Türkiye’de konuşan kişi dört kişi var)
Konuşulduğu ülkeler: Türkiye

Dilin ismi: Hemşince 

Diğer isimleri: Homşetsi
Durumu: Kesinlikle tehlikede
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Elde veri yok 
Bölgeler: Türkiye’nin kuzeydoğusu, önceleri Orta Asya’dan Gürcistan’a sınır dışı edilenler (Batı Ermenicesinin bir diyalekti olduğundan SIL International tarafından ayrı bir madde olarak değerlendirilmiyor)
Konuşulduğu ülkeler: Türkiye

Dilin ismi: Ladino
Diğer isimleri: Judezmo, Yahudi İspanyolcası, Sefaradca, Haketia (Fas’ta kullanılan ismi)
Durumu: Ağır tehlikede
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: 400 bin 
Bölgeler: Geleneksel olarak Yunanistan ve Türkiye, özellikle de Makedonya ve Trakya’daki tarihi yerler, Balkanlar, Kuzey Afrika’da Fas, Ceuta, Melilla, Cezayir; Türkiye’deki 10 bin civarında kişinin çoğunluğu İstanbul’un Balat ve Hasköy semtlerinde yaşıyor, Yunanistan ve Balkanlarda yaşayanların sayısı Holokost’tan sonra çok azaldı, Kuzey Afrika’da dil ortadan kayboldu.
Konuşulduğu ülkeler: Arnavutluk, Bosna Hersek, Bulgaristan, Cezayir, Fas, Hırvatistan, Makedonya, Romanya, Sırbistan, Türkiye, Yunanistan

Dilin ismi: Kabardeyce 

Diğer isimleri: Kabarca, Kabartayca, Doğu Çerkesçe
Durumu: Kırılgan
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Farklı kaynakların ortalaması 650 bin 
Bölgeler: Rusya Federasyonu’nda Kabard-Balkar Cumhuriyeti ve Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti, Türkiye ve Ortadoğu’da diaspora toplulukları
Konuşulduğu ülkeler: Rusya, Türkiye

Dilin ismi: Lazca
Diğer isimleri: Lazuri

Durumu: Kesinlikle tehlikede
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: 2001 tahminlerine göre 130 bin (Şişirilmiş bir rakam olabileceği belirtiliyor) 
Bölgeler: Rize’nin Pazar, Ardeşen, Çamlıhemşin ve Fındıklı ilçeleri ile Artvin’in Arhavi, Hopa, Borçka ve Sarp ilçeleri, Sarp’ın bir kısmı Gürcistan tarafında Acar Cumhuriyeti’nin bir parçası, Sakarya, Kocaeli ve Bolu’da aynı zamanda 1877-78 Savaşı sırasında mülteciler tarafından kurulan Laz köyleri var.
Konuşulduğu ülkeler: Gürcistan, Türkiye

Dilin ismi: Mlahsô
Diğer isimleri: Batı Süryanicesi

Durumu: Yok oldu
.
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Kısa bir süre önce tükendi (Konuşan son kişi İbrahim Hanna 1998’de hayatını kaybetti) 
Bölgeler: Diyarbakır’ın Lice ilçesi yakınlarında iki köy; tüm sakinler Suriye’ye göçtü
Konuşulduğu ülkeler: Türkiye

Dilin ismi: Pontus lehçesi
Diğer isimleri: Pontusça, Pontus Rumcası
Durumu: Kesinlikle tehlikede.
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: 300 bin (Genel olarak bu rakam veriliyor)
Bölgeler: Türkiye’de ve Gürcistan’da Karadeniz kıyıları,

Of ve Sürmene’de halen konuşanlar var ancak çoğunluğu Yunanistan’a göçtü; Rusya’nın güneyi ve Kafkasya’da da göçmüş bazı gruplar yaşıyor
Konuşulduğu ülkeler: Ermenistan, Gürcistan, Rusya, Türkiye, Ukrayna, Yunanistan

Dilin ismi: Romanca
Diğer isimleri: Çingenece, Romani, Romca, Çingene dili
Durumu: Kesinlikle tehlikede
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Matras 2002 tahminlerine göre 3 milyon 500 bin
Bölgeler: Birçok Avrupa ülkesi özellikle Doğu-Orta ve Doğu Avrupa, Balkanlar
Konuşulduğu ülkeler: Arnavutluk, Avusturya, Belarus, Birleşik Krallık, Bosna Hersek, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Hırvatistan, Hollanda, İsviçre, İtalya, Karadağ, Letonya, Litvanya, Makedonya, Polonya, Romanya, Rusya, Sırbistan, Slovakya, Slovenya, Türkiye, Ukrayna

Dilin ismi: Suret
Diğer isimleri: Asuri Yeni Aramice, Keldani Yeni Aramice, Süryanice, Yeni Süryanice
Durumu: Kesinlikle tehlikede.
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Poizat ve Sibille’in verileri üzerinden 2008 tahmini 240 bin
Bölgeler: Irak Kürdistan’ı, Batı İran Azerbaycan’ı ve Kürdistan’ı, Suriye’nin Türkiye sınırı yakınları; Türkiye’de konuşan yok; konuşanların çoğunluğu Avrupa, Kuzey ve Güney Amerika ve Avustralya’da diasporada yaşıyor
Konuşulduğu ülkeler: Ermenistan, Irak, İran, Suriye, Türkiye

Dilin ismi: Turoyo
Durumu: Ağır tehlikede
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Poizat ve Sibille’in verileri üzerinden 2008 tahmini 50 bin
Bölgeler: Geleneksel olarak Mardin’in Midyat ilçesi civarında konuşuluyor; konuşanların çoğu İsveç ve Almanya’ya göçmüş durumda
Konuşulduğu ülkeler: Suriye, Türkiye

Dilin ismi: Ubıhça
Durumu: Yok oldu
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Son konuşan kişi olan Tevfik Esenç 1992 yılında hayatını kaybetti
Bölgeler: 1864’ten bu yana göçmen topluluklar; Esenç Manyas’ın Hacı Osman köyünde yaşıyordu
Konuşulduğu ülkeler: Türkiye

Dilin ismi: Batı Ermenicesi
Durumu:
 Kesinlikle tehlikede
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: Farklı kaynaklardan elde edilen tahminlere göre 50 bin 
Bölgeler: İstanbul, Hatay’ın Samandağ ilçesinin Vakıflı köyü
. Konuşulduğu ülkeler: Türkiye

Dilin ismi: Kırmancki
Diğer isimleri: Zazaca, Dımılki, Zazaki, Kırmancki, Kırdki, Sobé, Zonê Ma
Durumu: Kırılgan
Dünya genelinde konuşan kişi sayısı: 1998 Paul tahminlerine göre 2 milyon
Bölgeler: Tunceli, Erzincan, Elazığ, Bingöl, Erzurum’un Hınıs ilçesi, Sivas’ın doğusu Muş’un Varto ilçesi, Kayseri’nin Sarız ilçesi, Diyarbakır’ın kuzey ve batı kesimleri, Şanlıurfa’nın Siverek ilçesi ve komşu ilçelerde bazı küçük alanlar; Avrupa’da bu dili konuşan çok sayıda göçmen var.
Konuşulduğu ülkeler: Türkiye

4 Comments

4 Comments

  1. Usaro Newe

    08/04/2013 at 08:58

    UNESCO yayınladığı raporda, dilimizin adı uluslararası tanımıylan ZAZACA olarak geçerken sizler halen bu sayfada nedense hep yöresel adı KIRMANCKİ yi kullanmaktan diretiyorsunuz. Bu davranınışınız getirdiği hatayı bilmem kestirebiliyormusunuz? Böylece mevcut olan kargaşıklığa ve karmaşıklığa destek oluyorsunuz!

    Kürtler de kendine kendi dillerinde KURMANC/KIRMANC diyorlar. KIRMANCIN anlamı: Çiftçi demek, toprağa yerleşik demektir.

    Kürt şairi Ahmede Xani (Khani) kitabında bizim kendisini Zazaca olarak Kırdaşki dediğimiz Kürtçeye o KIRMANCİ diyor. Yani Kürtler de kendi dillerine hem tarihde ve hem de günümüzde KIRMANCİ veya KURMANCİ/QURMANCİ diyorlar.

    Artık Kürtler ulusal bilince kavuştuklarından dolayı kendi diline KURDİ diyorlar!

    Bizde en azından iki şey yok:
    1. Dilimiz Zazacayı konuşulduğu bütün bölgeler itibarıylan bir bütün olarak görme fikri ve görme kabiliyeti yok. Bu kabiliyet henüz eksik!
    2. Milli bilinç eksik! Yani bu dili, Zazacayı, konuşan insanlar hem Alevi hemde Sunni olabilir gerçeğini kabul etme görüşü yok. Bu kabiliyet henüz eksik. Bu bilinç henüz eksik. Bu gerçeği olduğu gibi kabul etme meyili henüz çok zayıf! Bu yüzden Zazalar, Aleviler, Dersimliler, Bingöllüler, Diyarbakırlılar kendini bir halk topluluğu olarak henüz göremiyor! Bu halk bilinci eksik!
    Bu halk bilinci, bu ethnik bilinç, bu milli bilinç olmayınca ortak olan dilimiz ZAZACA böyle perişan durumda kalacak!

    Usaro Newe

  2. Vengdar

    09/04/2013 at 18:55

    (Lütfen bu haberi sayfanızda ayrı ve önemli bir yere asınız! Berxudar be!)

    Çok önemli tarihi bir belge:
    ZAZALAR ve ZAZACA ne oldu?

    Alman dilbilimci Oskar Mann, 1901 ile 1903 arası ve 1906 ile 1907 arasi Anadolu´yu ekibiylen geziyor, Zazaca hakkında araştırma yapıyor ve sonuçda bu tespiti yapıyor:

    “ZAZA dilinin yayılma alanı olağanüstü geniştir.
    Batıda Malatya-Adıyaman-Samsat bölgesinden Fırat düzlüğünden MUŞ avasına kadar, kuzeybatıda Dersim´den Erzincan ve Erzuruma kadar, güneyde Karaca Dağa kadar sayısızca Zaza dili konuşan köyler vardır. Bu köylerin tümü kendi anadilinde Dimli olarak adlandırdıkları bu dili konuşmaktadırlar.”

    Kaynak:
    Oskar Mann und Karl Hadank
    Mundarten der ZAZA, hauptsächlich ausSiwerek und Kor. (Alıntı sayfası: 7)
    Berlin, 1932 (= 398 sayfalık kitabın yayınladığı yer ve yıl).

  3. cevo

    10/04/2013 at 22:07

    usaro newe, onerdigin çozum bu mu, bu dilin kurtulusu “zazaca” sozcugunun kullanilmasina mi bagli.
    hem ayrica dersim’de kim zaza diyor, hele hele bizim dilde. biz kendimize kirmanc, yerlesim alanimiza ve adetlerimize kirmanciye, dilimize de kirmancki diyoruz. zaza terimi dersimde dini manada kullaniliyordu ve ayni manada kullanilan tirk ve kurr kelimeleri gibi farkli dilleri sunniler ayird etmek için.

  4. Usaro Newe

    12/04/2013 at 08:20

    Cefo beye:

    Bizde en azından iki şey yok, iki babiliyet eksik:

    Eksik olan birinci kabiliyet:
    1. Dilimiz Zazacayı konuşulduğu bütün bölgeler itibarıylan bir bütün olarak görme fikri ve görme kabiliyeti yok. Bu kabiliyet henüz eksik!

    Bizde eksik olan ikinci kabiliyet:
    2. Milli bilinç eksik! Yani bu dili, Zazacayı, konuşan insanlar hem Alevi hemde Sunni olabilir gerçeğini kabul etme görüşü yok. Bu gerçeği olduğu gibi kabul etme meyili henüz çok zayıf! Bu yüzden Zazalar, Aleviler, Dersimliler, Bingöllüler, Diyarbakırlılar kendini bir halk topluluğu olarak henüz göremiyor! Bu halk bilinci eksik!
    Bu halk bilinci, bu ethnik bilinç, bu milli bilinç olmayınca ortak olan dilimiz ZAZACA böyle perişan durumda kalıyor ve kalacak!

    Cefo bey, evet Zazalarda milli bilinç olsa keni dillerine hep beraber ZAZACA veya Dimilice derler ve ortak çalışma yaparlar. KIrmanc adı bu birliği sağlayamaz. Kürtler tarafından kötüye kullanma imkanı çok büyüktür. Kırmancın anlamı, toprağa yerleşik olmaktır, çiftçi veya köylü olmaktır, yani göçebeliği bırakmış olmaktır. Kürtler Zazacanın güncelleşmesini, gelişmesini sürekli engellemektedirler, bunu hep yaptılar.
    Unutmaö bizi yutmak isteyenler bizi kendinden sayıyor, dilimizi şive gösterip kendi dili altına alıyorlar, bizim zayıf yanımızdan o yukarda saydığım eksik olan kabiliyetlerden ve daha bir çok eksik olan imkanlarımızdan yararlanarak bizi avutmak, uyutmak ve sonuçta yutmak istiyorlar kendinden sayıyorlar, Cefo kardaş! Zonena? Fahm kena? Sena ser? Guman kena?

    Usaro Newe

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

five × 1 =

More in Haberler

To Top