Connect with us

Dersim News, Dersim Haber, Dersim, Tunceli Haber, Dersim Haber Sitesi, Dersim Haberleri, Tunceli Haberleri,Dersim 38, Kırmancki, Zazaca, Dersimce, Alevi Haberleri, Pülümür, Hozat, Ovacık, Mazgirt, Nazımiye, Çemişgezek, Haber,Alevi Haber, Alevi Haberleri,

Kadın ve Kızılbaşlık

Kadın

Kadın ve Kızılbaşlık

Tüm kültlerde; yılan kadın yani ölümsüzlüğü bilen varlık Şah-Maran, Dersim kültünde sae-mor (elma yılanı) ya da sae-maran olarak adlandırılır.

“Bir toplumun gelişmişlik seviyesi, o toplumun, çocuklarına ve kadınlarına verdiği değer ile ölçülür.”

Medusa, kadim yapıları nazardan ve kötülüklerden koruyan sembol. Çok güzel bir kadın olan Medusa, tecavüze uğrar ve sonuçta lânetlenir, yer altına indirilir (halktan soyutlama) ve kellesi kesilerek, kanından iki damla diyar diyar gezdirilir. Saçları yılana dönüşür ve kim ona bakarsa taş kesilir. (Kadından uzak dur, lânetlenirsin.)

Havva, zihninde ya da nefsinde yılan olan kadın! Âdem’i cennetten kovduracak kadar kötü olan, lânetlenen varlık! Aklen ve dinen eksik kabul edilen yaratık! Günümüzdeki iz düşümü; recim cezası, taşlanarak ya da toplum önünde kırbaçlanarak cezalandırılan varlık. (Mal gibi kullan ama asla değer verme, lânetlenirsin! Kirletilince (tecavüz dahi olsa) öldürülerek temizlenmesi gereken leke!)

Sömüren sistem, tekliği sevmez. Önce gücü tam ortadan parçalaması gerekir, bu da cinsiyetler üzerinden yapılır. Sonrası kolay, ırklar, milliyetler, inançlar, mezhepler, ülkeler, şehirler… En küçük parçaya kadar devam eder. Hatta bilim aracılığı ile kişi kendine düşman edilir, çatışmanın en küçük hücresidir bu!

Sömürmenin önündeki en büyük engel o anlamda “anaerkil” aile yapısının ya da toplumsal iz düşümün (komünal) ortadan kaldırılması ile başlar. Sindirilen kadın; korkak, ürkek, kimliksiz, sorgulamayan, biat eden çocuk yetiştirir, artık işleri kolaydır. Bunun için en iyi araç, “sorgulanamayan Tanrı’nın” gücünü elde tutmanın yolunu bulmaktır. Allah adına konuşmak ya da eyleme geçmek… Kızılbaş bu anlamda da tehlikedir, çünkü Tanrıyı sorgular, Peygamber, cennet-cehennem-halife-kutsal kitabı; halk ve dolayısı ile insan sıfatında tekleştirir. Kızılbaşlıkta ilk felsefe, perdeyi ortadan kaldır! İle başlar. Ortodoks inançlarda ise, örtün ve perdelen ile başlar. Çünkü her örtü arasında yeni parazitlere yaşam alanı açılır. Kadını örtmenin altında yatan ilk neden budur!

İlk devrimci ve eşitlikçi hareketlerden biri Mazdeizm ya da Mazdek’dir. Yanında kadınıyla beraber, halkın eşitliği üzerine düşünülen ve geliştirilen felsefenin, yaşam alanına taşınmasıdır. Ardından Cavidan hareketi, Hürrem ve Babek. Babek başkaldırısı en uzun sürenidir, yaklaşık çeyrek asır devam eder.(840’lı yıllar) Yanında kadını ile beraber ezilen tüm halkları etrafında toplayan ve emek-sermaye çelişkisini düzeltmek için mücadele eden felsefe, kısmen başarılı olup, Abbasîlerin yıkılmasına kadar devam etmiştir. Özel mülkiyetçiliğe karşı çıkan bu felsefe, “kadının yanağından gayrı her şeyimiz ortaktır” cümlesinin başlangıcıdır.

Her başkaldırıda ortak olan özellik ise; halk ezilmekte yönetenler zevk içinde keyif sürmekte. Kazanan, üreten, emekçi olan halk (köylü) saltanat ve çevresindeki adamları beslemekte, onları koruyan askerin maaşını ve yiyeceğini karşılamaktadır. Tüm bu özverisine rağmen, horlanan ve aşağılanan tabakadır.

1239–40 Babaî başkaldırısı. Baba İlyas, halk üzerindeki vergi ve baskılardan dolayı baş kaldırır. En yakın Piri olan Baba İshak, muhteşem bir propagandacıdır. Baba İlyas yakalanıp, ölü bedeni surlardan teşhir edildiğinde, Baba İshak halk ile birlikte yola çıkar. Kadın-çocuk-genç-yaşlı ve köylülerin hayvanlarını da önüne kattığı bu kitle, her geçtiği yerde büyür ve altı bin kişilik bir grup oluşur. Malya ovasına gelmiş olan Selçuklu ordusunun başkumandanı Emir Necmeddin, yardımcıları Behramşah Candar, Gürcü Zahiruddin Şir idi. Bin kişilik, üç bin altına kiralanmış zırhlı Frank şövalyelerinin başında ise Ferdehala (Frederic) bulunuyordu. Tabi sadece altın değil, kız alış verişi de bu pazarlığın içindeydi.

Sonunda Selçuklu feodal sultanlığının bütün güçlerini seferber ettiği yaklaşık altmış bin kişilik koca ordusuyla, altı bin kişilik Babaî halk güçleri 1240 yılının Kasım ayı başlarında Malya ovasında karşı karşıya gelir. Simon de Saint Quentin’in verdiği bilgiye göre Babaî halk güçleri, iki ay içerisinde inançları uğruna hayatlarını hiçe sayarak, Selçuklu feodal kuvvetlerine karşı tam on iki meydan savaşı kazanmış bulunuyordu. Bu nedenledir ki, Selçuklu askerleri Babaî güçlerinin, inançlı ve kararlı duruşlarından ve aralarında yayılmış olan Baba Resul’un mucizelerinden de çekiniyorlardı; Babaîler´i kılıç kesmez, ok işlemez olduklarına inanmaya başlamışlardı. Onlardan on kat daha fazla olmalarına rağmen saldırıya geçmeye cesaret edemediklerini söylemektedir bütün kaynaklar.

İbn Bibi’ye göre dört bin erkek Babaî öldürüldü. Malya ovası “Kızıl börklü, siyah libaslı ve ayağı çarıklı Kızılbaşların” kanıyla kızıla kesti. Savaş meydanında sağ kalan kadınlar ve çocuklar savaş tutsakları olarak galipler tarafından paylaşılarak satıldı.

Savaş sonrası beş yıl boyunca kovuşturmalar sürdü, zindanlar Babaîler´le dolduruldu. Ayna Dövle gibi Pirler yakalanıp da Babaîliğini inkâr etmediği için derileri tulum halinde çıkarılarak, içine saman basıldı. Bu dönem içerisinde Bacıyan-ı Rum (Pir-e) (Anadolu Bacıları) örgütünün yardım ve düzenlemeleriyle gizlenerek sağ kalmış olan Baba İlyas halifeleri, Suluca Karahöyük’te Hace Bektaş Veli’nin çevresinde toplandılar. Hace Bektaş-ı Veli felsefesinin gelişmesinde bu Ana Bacılar’ın büyük katkısı vardır. (Aynı özelliği, Seyyid İmadeddin Nesimi’nin eşi Fazlullahın kızı Ana Fatma’da da görmekteyiz.)

En büyük çatışma, Ortodoks inançlarda “mutlak güç Allah’dır”. Bu gücü kullanma yetkisi, onun gölgesi olan Peygambere ya da halifeye-sultan’a geçmektedir. Onların dışındaki insanlar, tebaa, kul, ümmettir ve biat etmek zorundadır. Halife, Allah adına konuşandır. Kızılbaşlıkta ise “halk mutlak güçtür” çünkü Hakk’ın gölgesidir. O nedenle tüm erk, halkın elinde olmalıdır ve yetmiş iki millet aynı nazardadır. Eşit olan halk, ürettiğini de eşit emek ile eşit şekilde paylaşmalıdır. Mülkiyetçilik o anlamda huzur bozan bir sistemdir, mülk ortaklığı huzuru sağlar. Asker, polis ve savaşçılar halkı, halktan koruma ihtiyacı olmayacağı için anlamsız ve gereksizdir, çünkü silahlı güç, halkın vergisiyle ezen kesimi yine halktan koruyan bir yapıdır.

Bu arada Babek ile ilgili iki anekdot aktarayım. Oğlu esir edilince babası Babek’e mektup gönderir, teslim olmasını ister. Babek oğlu için şöyle der: “O benim oğlum değil. Kırk yıllık esir hayatı yaşamakdansa, bir gün özgür yaşamayı yeğlemeliydi.“ Diğeri de; işkence edilirken, yüzündeki acı gözükmesin diye, kolundan akan kanları sık sık yüzüne sürmesi ve bu acının düşman tarafından görünmesini istememe gayreti. Aynı özelliği birçok Kızılbaş Yol Önderinde görürüz. Hallac-ı Mansur, Seyyid Nesimi, Pir Sultan, Bedrettin, Seyit Rıza, son dönemin devrimci önderleri.

Bu dönemde en etkili mücadeleyi kadınlar yani baciyanlar verir. Baciyanlar, saçlarını kestirip, ayakları çıplak, bir hırka ve bir bağlama ile köy köy gezer, propaganda yaparlar, gezgin Ana’dırlar ya da Pir´dirler (PİR-İK-E). Bu kadınlar için şöyle fetva verilir; Tanrıyla aralarındaki bağ olan saçlarını kesen bu kadınlar… Bunlardan biri Seyyid Nureddin’in kızı Fatma Bacı yani Ana Fatma’dır. Babaî hareketinden sağ kalan birçok yol eri, bacıyanlar tarafından saklanır ve beslenilir.

Daha da derinlemesine bakılırsa, “Işık İnsanı” olarak nitelendirilen tüm felsefelerde, kadın ön planda, en azından erkekle eşit koşuldadır. Mücadelede erkekle aynı fedakârlığı ve cesur direnişi göstermiştir. Bu felsefenin son kalesi; bana göre Dersim’dir. Bunun sebebi, coğrafi ve zorunlu koşullardır. Başka halklar ile ilişkisi kısıtlı, kendi dili ve felsefesi dışında bilgiden mahrum. Kız alış verişleri bile son yarım yüzyıl hariç aynı aşiret içinde olmuş, Ocak mensubu olan kızlar aşiret mensupları ile evlenememiş, kısacası Ana’lar-Pire-Pirike’ler, Pir soyu ile evlenerek kendi özelliklerini korumuş, bir sonraki çocuğa yol öğretisini aynen aktarmıştır. Bu da dil ve felsefe asimilasyonunu engellemiştir.

O nedenledir ki; Dersim´de her yüksek dağ bir evliyanın ikametgâhıdır. Fakat bu ikamet erenlerinin hatırı sayılır kısmı bayandır. Eşitlik hâlâ devam etmektedir. “Dede (PİR) ne ise Ana da(PİRE)” odur ve aynı saygıyla karşılanır. Kızılbaş kadınının özgür ve asi yapısı biraz da geçmişten aldıkları mirastır.

Gelelim Dersim’de yılana. Her Dersimli en azından birkaç tane Eren ve Yılan eşliğinde rivayet dinlemiştir. Yılan Dersim’de tariktir (yol). Yılan aynı zamanda Wayire çe (ev sahibidir) iyi ve kötüyü ayırt edendir. Dersim’de rüyada görülen yılan düşman olarak yorumlanmaz, ilahi bilgi ya da dost olarak tanımlanır. Derinlerdeki hazinenin bekçisidir, bu anlamda Dersimli için Yılan içimizdeki nefistir. Nefs bizim en acımasız öğretmenimizdir ve bizi aydınlığa çıkaracak olandır. Bizim aynamız ve bizi bize tanıtan tarafımız, derindeki bilgiye ulaşmak için yol gösteren kılavuzdur. O nedenle birçok Pirlerimiz yılanları ile beraber anılır ve yılanlar o anlamda “asa”dır.

Tüm kültlerde; yılan kadın yani ölümsüzlüğü bilen varlık Şah-Maran, Dersim kültünde sae-mor (elma yılanı) ya da sae-maran olarak adlandırılır. Neden elma, konusu oldukça uzun, o nedenle burada bu konuya hiç girmeyeceğim.

Yüz yıllardan bu yana kaç milyon kadın öldürüldü bilemiyorum. Halen cemlerimizde kadın ve erkek diz-dize, yüz-yüze, yan-yana semaha durur. Çünkü bu cemde, cinsiyet, dil, ırk, milliyet yoktur, aslolan şey yoldaki can(ruh)dır. Ve o ruh, Tanrı’dan alınmış ışıktır ve tanrısal özelliklerle donatılmıştır dolayısı ile insan o anlamda tanrıdır. (Yansıması) Binlerce yıllık kadın-erkek eşitliğine dayalı bu kültür ne yazık ki yağmalandı ve yağmalanmasında en büyük sorumluluk yine Kızılbaş kadınının. Umarım, kendini tanır ve en kısa sürede eski misyonuna kavuşur.

İçindeki fırtınadan habersiz olanlar, kokmuş nefes önünde savrulur. Suçlu; kokan nefesin sahibi değil, savrulup, kendinden habersiz olandır…

Remzi Aydın 

 

Sosyal medyada paylaşın
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
4 Comments

4 Comments

  1. Hıdır Dulkadir

    20/12/2012 at 19:19

    Kırmancki: Saye Moru. Türkçe: Şah Maran. Kaynak: Hıdır Dulkadir ”KUTSAL MEKANLAR VE EFSANELERİMİZ” Sayfa: 91-96 ya da BEZUVAR DERĞİSİ. Sayı: 12 ”HEKİM ÇOCUĞUN MASALI”

  2. asmen ercan

    20/12/2012 at 19:46

    mükemmel…

  3. Gülüzar Kılıçlaroğlu

    21/12/2012 at 06:43

    Remzi Aydın’ın yazılarını zevkle okuyoruz. Kitaplarından bir kaçını okudum, göçebe ruhların etkisinden uzun zaman çıkamadım. Bir dersimli hemşerimizin bu başarısı bizi mutlu ediyor. yazılarını daha sık görmek istiyoruz. kimliğimizden o kadar uzaklaştıkki onun gibiler sayesinde kendimizi yeniden keşfediyoruz. sağolsun varolsun. hızır yardımcısı kılavuzu olsun

  4. Hıdır (Xıdır ) Dulkadir

    20/06/2013 at 06:15

    SUNUŞ

    “Efsane, anlatı, edebiyat, kendisini ifade
    edemeyen mazlumun, mağdurun dilidir.”
    Mehmet Uzun

    Her kitap için bir yazılır. Ben de bu vefa borcumu ödemek için efsaneler hakkında bir kaç satır karalamak istiyorum. Efsaneler, inanç kültürüdür. Farklı versiyonlarda anlatılmasına rağmen, özü aynıdır. Yüzyıllardır bu versiyonlar dilden dile anlatılırlar. Dersim, çok büyük bir coğrafyadır. Efsane doğumu ve anlatımına uygundur. Dersim’de anlatılan efsaneler, ziyaret ve ziyaretgâhlar genellikle birbirine benzer. Halk bu tür hekatları (hikâyeleri) dinlemekten bıkmaz. Oralarda göl, kaya, dağ, ırmak gibi dini motiflere uygun, insan fantezisini heyecanlandıracak çok etmenler bulunur. Dersim’in insanlarında inanç bu motiflerle kuvvetlenmiştir. Her yüksek kaya, dağ, tepede Hızır’ın (Xızır) ayak izleri ve Hz. Ali’nin (Hz. Oli) atı Dundule’ye (Düldül) ait ayak izi olduğuna, Hızır’ın her yerde hazır ve nazır olduğuna inanırlar. Düzgün Baba (Duzgın Bava), Munzur Baba (Muzır Bava) başta olmak üzere, diğer evliyaları sabah güneş doğarken, akşam batarken anarlar. Adak verir, kurban keser, onun için oruç tutarlar.
    Baba (Bava), Sultan olarak andıkları çok sayıda ziyaretler vardır. Düzgün Baba, Munzur Baba, Baba Mansur, Şeyh Hasan, Kureyş, Seyyid Mahmut Hayrani, Üryan Hızır, Ağuçan, Şeyh Ahmet, Sultan Seyyid, Sultan Baba, Sarı Saltuk, Seyyid Koca Süleyman, Seyyid Gabani, Şıh Asamettin Aseli, Derviş Cemal, Sultan Düzgün, Balım Sultan, Patuk Sultan, Teslim Sultan, Akbıyık Sultan, Sidim Sultan, Sultan Baba (Tujik Baba), Baba İlyas, Baba İshak vb. Dersim’de bunları çoğaltmak mümkündür. Yerel mitoloji üzerine yöreden biri olarak, okuyucularımla paylaşmak için 12 yıldır derlediğim efsanelerin çoğu, Dersim merkez, Nazımiye, Mazgirt, Pülümür, Ovacık ve Pertek ilçelerinde gördüklerim bu efsanelerle halvet olduğum toprağına yüz sürdüğüm, gezdiğim ve göz göze geldiğim yerleri, yörede yaşayan halkın dilinden anlatmaya çalıştım. Bu alan çalışmamı görüşme, görüntü, gözlem ve ses kaydı ile gerçekleştirdim. Derlediklerim genelde Dersim, özelde ise bölgesel bir çalışmadır.
    “KUTSAL MEKÂNLARIMIZ VE EFSANELER” eserime editörlük yapan, emek veren sayın Seyfi Mûxûndî’ye, üyesi olduğum Duisburg Fakir Baykurt Edebiyat Kahvesi (İşliği) yazarlarında, Birsen Samancı hanımefendi’ye, Pir Hasan Kılavuz’a, yöre çalışmasını yapan yazarlardan Gürdal Aksoy, Erdal Gezik, Hüseyin Çakmak dostlarıma destek, moral ve cesaret verdikleri için en içten duygularımla teşekkür ediyorum. KALAN yayınevi sorumlusu Mesut Özcan ve çalışanı Melehat hanımefendiye teşekkür ediyorum. Dersim’in jar u diyar fotoğrafları ile arşivinden yararlandığım Düzgün Küçükdoğan arkadaşıma tesekkürü borç bilirim. Canım torunum Alim Diyar’ın kolundan tutup Dersim jar u diyarlarına emanet ediyor, can sağlığını dileyerek tüm sevgimle kucaklıyor ve öpüyorum.
    HIDIR DULKADİR
    ARKA KAPAK

    (…….) Ben diyorum ki: Doğu Anadolu hakkında biraz bilgimiz olsun istiyorsak bu kitabı okumalıyız. Tesadüfen değil bilerek, isteyerek okumalıyız. Çünkü bu efsanelerde orada yaşayan halkımızın duygu düşünce ve inançlarının yanı sıra, birbirleri ile ilişkileri, neler konuştukları, ümit ve istekleri, yaşam tarzları var. Doğu Anadolu insanının (Kürt olsun, Türk olsun, ya da başkası) efsanelerini bilmeden, sonra dönüp kendimize bakmadan onları anlayabilmemiz imkânsızdır. (…….) Birsen Samancı

    (…….) Anadolu’daki Kızılbaş Alevilerin inanç ve ibadetinde tanrı misyonu boz atlı Xızır’a verilmiştir. Tanrısını her yerde yardımına çağırıp, ona insan donunda bir sıfat verip, onunla helalleşip konuşan yalnız Kızılbaş Alevilerdir. Sizinde belirttiğiniz gibi, yüzlerce Xızır söylencesi konuşuluyor ve binlerce mekâna onun ismi verilmiş. Ayrıca Dersim’deki yüce mürşitlerimizin konakladığı yerlerde kutsanmıştır. Eğer bir pınarın başında konaklamışlarsa, orası zemzem pınarı gibi addedilmiş veya bir tepenin başında nefeslemişlerse orası nişangâh olarak adlandırmışlar. (……)
    Pir Hasan Kılavuz

    ’’Dersim Diyarının her taşı, her pınarı, dağı, gölü, yükseltisi birer hikâyesi vardır. Her hikâyenin birçok kahramanı ve her kahramanın da bizlere öğreteceği bin dersi vardır. Dersim’in her yolunda bir dost izi vardır, her izinde tarihlere ayan acı tatlı anıları vardır. Görmek isteyen yakından yaşlı bir Dersimli’nin yüzüne baksın. Dersimli’in mozaikleri süslü kültürde ve onların anlattıkları efsanelerin içinde saklıdır.
    Kim kendinden, atasından, kültüründen, inancından bir şeyler bulmak, birşeyler öğrenmek istiyorsa, bu kitabı mutlaka okumalıdır.’’ Seyfi MÛXÛNDÎ // (Seyfettin ELALDI)

    SATIŞ NOKTALARI:
    Yeraltı Çarşısı Baran kitapevi-DERSİM Tel: (0) 428 212 51 23
    MEDYA KİTAPEVİ/ İSTİKLȂL CAD. NO 130 ELHAMRA PASAJI DAİRE: 6 BEYOĞLU-İSTANBUL
    TEL: 212 245 66 02
    ÇANKIRI CAD.YİBA ÇARŞISI 45/381 ULUS-ANKARA TEL/FAKS:0.312 324 04 2O
    Jiyan Kitapevi-ELȂZIĞ
    EREN Yayıncılık, Kitap, Dağıtım Ltd. Şti.
    Tünel, İstiklal Cad. Sofyalı Sk No. 34, Beyoğlu 34430 – İstanbul
    +90 212 252 05 60 +90 212 251 28 58

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

9 + 10 =

More in Kadın

To Top